Stijve vingers: wat zijn mogelijke oorzaken?
Stijve vingers kunnen ontstaan door verschillende oorzaken, zoals artrose, ontsteking van gewrichten of pezen, een triggerfinger of veranderingen in het bindweefsel van de hand. De klachten kunnen tijdelijk zijn, maar ook langer aanhouden. Vooral het moment waarop de stijfheid optreedt, welke vingers zijn aangedaan en welke andere klachten aanwezig zijn, kunnen iets zeggen over de mogelijke oorzaak.
Een stijve vinger voelt vaak alsof het gewricht minder soepel beweegt. Het volledig buigen of strekken kan moeilijker gaan en soms kost het even tijd voordat de vingers na rust weer normaal bewegen. Sommige mensen merken vooral 's ochtends stijve vingers, terwijl anderen juist na veel gebruik van de handen klachten krijgen.
Stijfheid is geen aandoening op zichzelf. Het is een symptoom dat vanuit de gewrichten, pezen, peesscheden of andere structuren van de hand kan ontstaan. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de stijfheid zelf te kijken, maar ook naar het patroon van de klachten.
Waarom zijn vingers vaak stijf in de ochtend?
Stijve vingers in de ochtend worden ook wel ochtendstijfheid genoemd. De vingers kunnen na het wakker worden stroef aanvoelen en hebben soms enkele minuten nodig voordat bewegen gemakkelijker wordt.
Bij artrose van de hand zijn stijfheid en pijn vooral merkbaar na het opstaan of nadat de hand langere tijd niet is gebruikt. Volgens Thuisarts neemt de stijfheid bij handartrose vaak binnen ongeveer 10 tot 30 minuten bewegen af.
Langdurige ochtendstijfheid kan echter ook voorkomen bij ontstekingsziekten van de gewrichten. Bij reumatoïde artritis kunnen gewrichten stijf, dik en warm worden en kan de ochtendstijfheid aanzienlijk langer aanhouden. Vaak zijn daarbij meerdere gewrichten betrokken en komen klachten aan beide handen voor.
De duur van de ochtendstijfheid alleen is niet voldoende om een diagnose te stellen, maar kan wel nuttige informatie zijn bij het beoordelen van de klachten.
Wat zijn veelvoorkomende oorzaken van stijve vingers?
Er bestaat niet één oorzaak voor stijve vingers. Een aantal aandoeningen kan vergelijkbare klachten veroorzaken, maar het klachtenpatroon verschilt.
Artrose in de vingers
Artrose is een veelvoorkomende oorzaak van pijnlijke en stijve vingergewrichten. Bij artrose verandert het kraakbeen in het gewricht en beweegt het gewricht minder gemakkelijk. De klachten zijn vaak merkbaar bij het starten met bewegen en na intensiever gebruik van de handen.
Naast stijfheid kunnen pijn, verminderde knijpkracht en een beperkte beweeglijkheid ontstaan. Op langere termijn kunnen sommige vingergewrichten ook breder worden. Artrose van de hand komt onder andere voor in de gewrichten van de vingers en aan de basis van de duim.
Reumatoïde artritis
Bij reumatoïde artritis is sprake van een ontstekingsziekte waarbij gewrichten kunnen ontsteken. De vingers kunnen hierdoor stijf, pijnlijk, dik en warm aanvoelen.
Kenmerkend is dat de stijfheid vaak duidelijk aanwezig is na rust en 's ochtends langere tijd kan aanhouden. Ook komen de klachten regelmatig aan beide kanten van het lichaam voor, bijvoorbeeld tegelijkertijd in de linker- en rechterhand.
Dat betekent overigens niet dat langdurige ochtendstijfheid automatisch reumatoïde artritis is. Daarvoor is medisch onderzoek nodig.
Triggerfinger
Een stijve vinger hoeft niet altijd vanuit het gewricht te komen. Bij een triggerfinger ontstaat een probleem rond de buigpees en de peesschede.
De vinger kan hierdoor moeilijker buigen of strekken en soms tijdens het bewegen blijven haken. Vervolgens kan de vinger met een klik of schok alsnog bewegen. Pijn of gevoeligheid aan de basis van de aangedane vinger kan eveneens voorkomen.
Vooral wanneer één specifieke vinger stijf voelt en regelmatig hapert of vastzit, verschilt het klachtenbeeld dus van algemene stijfheid in meerdere vingergewrichten.
Ziekte van Dupuytren
Bij de ziekte van Dupuytren verandert het bindweefsel in de handpalm. Er kunnen verdikkingen en strengen ontstaan die er uiteindelijk voor zorgen dat één of meerdere vingers steeds moeilijker volledig gestrekt kunnen worden.
Dit voelt anders dan de tijdelijke stijfheid die bijvoorbeeld na een nacht slapen ontstaat. De beperking in het strekken ontwikkelt zich meestal geleidelijk en kan steeds duidelijker worden.
Irritatie van pezen of peesscheden
Ook de pezen waarmee de vingers worden bewogen kunnen klachten geven. Irritatie of ontsteking rond een pees kan bewegen pijnlijker en stroever maken.
De stijfheid is dan vaak gekoppeld aan bepaalde bewegingen of activiteiten waarbij de hand veel wordt gebruikt. Er kan daarnaast lokale pijn of zwelling aanwezig zijn.
Wat zegt het patroon van de stijve vingers?
Bij stijve vingers is vooral hoe de klacht zich gedraagt belangrijk. Stijfheid die na een korte periode bewegen minder wordt, geeft andere informatie dan een vinger die de hele dag niet volledig kan worden gestrekt.
Ook maakt het verschil of slechts één vinger is aangedaan of vrijwel alle vingers. Een haperende enkele vinger past bijvoorbeeld bij een ander klachtenbeeld dan langdurige ochtendstijfheid van meerdere gewrichten aan beide handen.
Let daarnaast op bijkomende verschijnselen zoals pijn, zwelling, warmte, krachtverlies, tintelingen of het niet volledig kunnen buigen of strekken van een vinger. Deze combinatie van symptomen geeft een arts of handprofessional meer informatie dan het begrip “stijve vingers” alleen.
Wat kun je zelf doen bij stijve vingers?
Bij milde stijfheid kan rustig blijven bewegen helpen om de beweeglijkheid van de vingers te behouden. Bij handartrose wordt bijvoorbeeld geadviseerd de handen te blijven gebruiken en de belasting aan te passen wanneer beweging duidelijk meer pijn veroorzaakt. Hand- en vingeroefeningen kunnen helpen om de beweeglijkheid en spierfunctie te onderhouden.
Volledig stilhouden is daarom niet automatisch de beste oplossing. Tegelijkertijd is het ook niet verstandig om pijnlijke vingers langdurig zwaar te belasten. De juiste balans hangt af van de oorzaak van de klachten.
Warmte kan bij sommige mensen prettig aanvoelen bij stijfheid, bijvoorbeeld door de handen kort in warm water te bewegen. Wanneer een gewricht juist plotseling sterk gezwollen, warm of pijnlijk is, is het belangrijker om eerst te achterhalen waardoor dit wordt veroorzaakt.
Wanneer zijn stijve vingers reden voor verder onderzoek?
Laat stijve vingers beoordelen wanneer de klachten niet vanzelf verminderen, steeds erger worden of duidelijk invloed hebben op dagelijkse handelingen. Dit geldt bijvoorbeeld wanneer:
- De stijfheid langere tijd blijft bestaan of regelmatig terugkomt;
- Eén of meerdere vingers niet meer volledig kunnen buigen of strekken;
- Gewrichten duidelijk dik, warm of pijnlijk worden;
- De ochtendstijfheid langdurig aanhoudt;
- Beide handen tegelijkertijd klachten geven;
- Een vinger regelmatig klikt, hapert of vast komt te zitten;
- Er naast de stijfheid duidelijk krachtverlies ontstaat;
- De klachten zijn ontstaan na een val, breuk of ander letsel.
Bij plotselinge ernstige pijn, forse zwelling of duidelijke roodheid en warmte van een gewricht is het verstandig medische beoordeling niet uit te stellen.
Zijn stijve vingers altijd het gevolg van artrose?
Nee. Artrose is slechts één van de mogelijke oorzaken van stijve vingers. Ook ontstekingsziekten zoals reumatoïde artritis, problemen rond pezen, een triggerfinger, Dupuytren of letsel kunnen de beweeglijkheid van vingers beperken.
Daarom kan op basis van alleen het symptoom stijfheid niet worden vastgesteld wat er precies aan de hand is. Vooral de duur, locatie, het moment waarop de klachten ontstaan en eventuele bijkomende symptomen zijn belangrijk.
Kunnen stijve vingers vanzelf weer overgaan?
Dat hangt volledig af van de oorzaak. Tijdelijke stijfheid na weinig beweging of overbelasting kan weer verdwijnen. Bij aandoeningen zoals artrose kunnen de klachten wisselen tussen betere en slechtere perioden. Bij andere oorzaken kan de beperking juist geleidelijk toenemen.
Wanneer stijve vingers langere tijd aanwezig blijven of het uitvoeren van dagelijkse handelingen moeilijker maken, is het daarom zinvol om de oorzaak te laten beoordelen.
